Defensieweb wiki
Advertisement

Een gracht (ook singel) is een aangelegde waterweg, die hoofdzakelijk voorkomt in oude steden. Het woord komt van graft, waarin het woord graven duidelijk te herkennen is. De klankverschuiving waarbij de f-klank verschoof naar een ch-klank is typisch voor het Nederlands en is ook terug te vinden in woorden als zacht (vgl. Duits: sanft, Engels soft, Fries: sêft) en lucht (vgl. Duits: Luft, Fries: loft).

Plaatsen met grachten[]

Grachten zijn te vinden in veel Hollandse steden. Het meest bekend zijn de Amsterdamse grachten (vooral de Grachtengordel), maar ook in Alkmaar, Delft, Dordrecht en Leiden vormen de grachten een essentieel deel van het stadsbeeld. Ook steden elders in Nederland, zoals Zwolle, Leeuwarden, Groningen en Utrecht, hebben vaak fraaie grachten. Daarnaast zijn er ook diverse Vlaamse steden, zoals Brugge en Gent, die karakteristieke grachten kennen.

Functie[]

Belangrijke redenen voor de aanleg en instandhouding van de grachten zijn en waren: afwatering, transport en verdediging. Nadat de steden hun functie als vesting in de tweede helft van de 19e eeuw verloren, zijn veel grachten die deel uitmaakten van de vestingwerken gedempt. In de loop der tijden zijn ook binnen de diverse steden grachten gedempt, veelal om hygiënische redenen en om het wegverkeer meer ruimte te bieden. Soms worden er echter initiatieven genomen om grachten weer open te graven, zoals in Breda, Utrecht en Gent.

Verdediging[]

Een gracht werd ook gebruikt als verdediging van een stad, burcht of fort. Een natte gracht is een watergang met de genoemde verdedigingsfunctie.

In een droge gracht staat daarentegen geen water. Voorbeelden van een droge gracht: Linie van Du Moulin (Maastricht), 19e-eeuwse forten van Luik (zoals Lantin, Loncin, Grâce-Hollogne, Flémalle, Liers).

Kop van Overijssel[]

In de Kop van Overijssel wordt de term "gracht" ook gebruikt voor waterwegen buiten de steden en dorpen. Zo loopt de Arembergergracht van Zwartsluis naar de Belterwijde en de Thijssengracht van Giethoorn naar het Giethoornse Meer. Er liggen ook grachten binnen de dorpen zoals de Dorpsgracht in Giethoorn en de Dwarsgracht in het gelijknamige dorpje. De Thijssengracht was in de middeleeuwen een sloot, maar is in de 17e eeuw verbreed tot een gracht. Ook kwam het voor dat een gracht als een nieuwe waterloop werd gegraven.[1].

  1. Niek van den Sligtenhorst: Gieters Gevaer van botie tot bok. Sporen van een puntercultuur. Giethoorn 2008 ISBN 9789090220550, blz. 68 en 69.
Advertisement