Defensieweb wiki
Advertisement
Commodus
161 - 192
Commodo - Musei capitolini - Foto G. Dall'Orto - 15-08-2000
Tijdvak Antonijnse huis
Marcus Aurelius 177-192 Pertinax
Staatsvorm principaat
Medekeizer Marcus Aurelius (177-180)
Caesar onder Marcus Aurelius (166-177, waarvan 166-169 met Annius Verus)
Persoonlijke gegevens
Naam bij geboorte Lucius Aelius Aurelius Commodus
Naam als keizer Marcus Aurelius Commodus Antoninus, na 191 Aelius Aurelius Commodus
Zoon van Marcus Aurelius en Faustina de Jongere
Gehuwd met Crispina
Broer van o.a. Annius Verus
Portaal Romeinse Rijk - Keizers van Rome

Marcus Aurelius Commodus Antoninus, kortweg Commodus genoemd, (31 augustus 161 – 31 december 192) was keizer van Rome van 177 tot 192, waarvan de eerste drie jaar medekeizer van zijn vader, Marcus Aurelius. De klassieke, mogelijk partijdige geschiedschrijving van de Historia Augusta - in dit artikel gevolgd - beschouwt hem als een van de slechtste keizers van het Romeinse Rijk. In ieder geval viel Commodus slecht bij de Romeinse Senaat. Via zijn vader was hij lid van de belangrijke Romeinse gens Aurelia.

Jeugd[]

Belangrijkste leden van de Gens Aurelia

Lucius Aurelius Commodus, kortweg Commodus, was het negende kind en enige overlevende zoon van Marcus Aurelius en Faustina en werd geboren in Lanuvium in augustus 161. Vanaf zijn prilste jeugd zorgde zijn vader voor de best mogelijke opleiding. De beroemde arts Claudius Galenus had hem als patiënt. Hij kreeg de titel Caesar op zijn vijfde, wat betekent dat hij vanaf dat moment officieel de opvolger van Marcus Aurelius was. Daarmee week Marcus Aurelius dus voor het eerst sinds vijf generaties af van de traditie om een geadopteerde zoon als opvolger te benoemen (zie Adoptiefkeizers).

Op zijn tiende kreeg Commodus de titel Germanicus en op zijn veertiende werd hij princeps iuventutis. In 175 vertrok hij met zijn vader oostwaarts. Een jaar later keerde hij in triomf terug en ontving hij de titel imperator.

Bestand:Commodus - Cologne.jpg

Kop van jonge Commodus, Römisch-Germanisches Museum, Keulen.

Bestand:Kunsthistorisches Museum Vienna June 2006 024.jpg

Commodus' buste in het Kunsthistorisches Museum, Wenen. Volgens Herodianus [1] was Commodus trots op zijn knappe uiterlijk met van nature blond en krullend haar.

Complot[]

Volgens de derde- en vierde-eeuwse geschiedschrijvers Cassius Dio, Herodianus en de anonieme auteur van de Historia Augusta bleek de nieuwe keizer de kwaliteiten van zijn vader als leider nu totaal te ontberen. Hij zou veel vijanden hebben gemaakt door slechte vriendjespolitiek en keuze van verkeerde adviseurs. Zijn zuster Lucilla en zijn vrouw Crispina, die oorspronkelijk niet met elkaar konden opschieten, legden hun geschillen bij en raakten in 183 betrokken bij een complot van een groep senatoren om Commodus uit de weg te ruimen. De zaak lekte echter uit en Lucilla werd verbannen en geëxecuteerd. Commodus' vijandschap met de senaat werd openlijk en grimmig en zijn autocratische regering zou steeds corrupter zijn geworden. In hetzelfde jaar beschuldigde de keizer zijn vrouw Crispina van overspel en liet haar executeren. Volgens de Romeinse geschiedschrijving zou deze beschuldiging van een man komen die zelf zo overspelig was dat verhaald wordt dat hij er een harem van 300 vrouwen en evenveel mannen op na hield.

We moeten er echter voor waken de woorden van deze historici voetstoots aan te nemen. Neutrale geschiedschrijving bestond nog niet, er werd altijd een bepaalde partij of een doel mee gediend.

Commodus' regime zou het keizerrijk hebben geteisterd en overal begonnen protesten uit te breken, ook onder de troepen. Verscheidene moordaanslagen mislukten. De corruptie veroorzaakte zelfs een hongersnood en bracht Rome op de rand van een burgeroorlog. Bovendien brak een pestepidemie uit die zich over heel Italië uitbreidde. Commodus als Hercules. Bronzen standbeeld, Musei Capitolini, Rome Commodus als Hercules. Bronzen standbeeld, Musei Capitolini, Rome

Terreur[]

In de loop van de jaren zou de waanzin van Commodus zich steeds duidelijker hebben gemanifesteerd. Hij zou buitengewoon wreed zijn geweest en om de geringste verdenkingen executies hebben verordonneerd. Zijn terreurregime zou niet onder hebben gedaan voor de regeringen van Caligula, Nero en Domitianus) en hij zou niet alleen door de senaat, maar ook door de bevolking worden gehaat. Zelfs zijn naaste adviseurs zouden niet veilig zijn geweest

Grootheidswaan[]

Zijn aandacht voor staatszaken wordt nog minder dan het in het begin al het geval was en hij houdt zich steeds meer bezig met zijn hobby's: de jacht en gladiatorspelen. Tot grote afschuw van de senaat treedt hij zelf ook op als gladiator in het circus. Zijn grootheidswaan is grenzeloos. Hij liet zichzelf identificeren en aanspreken met Hercules en hernoemt alle maanden van het jaar naar zijn eigen namen en titels in volgorde: Aelius, Aurelius, Commodus, Augustus, Herculeus, Romanus, Exsuperatorius, Amazonius, Invictus, Felix, Pius. Vooral de naam 'Amazonius', zijn titel als gladiator, schiet bij velen in het verkeerde keelgat. Hij hernoemt het leger en vloten naar zichzelf. In 192 brandt een deel van Rome af. Commodus neemt de gelegenheid te baat om de stad te herdopen als Colonia Commodiana.

Einde van het regime[]

Eind 192 maakt Commodus bekend dat hij, op de belangrijke evenementen die op het programma staan van Nieuwjaarsdag 193, als gladiator zal verschijnen om zo aan zijn nieuwe consulschap te beginnen. De senaat is dermate verontwaardigd dat een groep senatoren besluit dat hij onder geen beding de kans mag krijgen de plechtige traditionele ceremonies te ontheiligen. Er wordt snel maar zorgvuldig een complot beraamd om hem uit de weg te ruimen en op oudejaarsavond 192 wordt hij door zijn concubine Marcia vergiftigd en, om er zeker van te zijn dat hij het niet overleeft, gewurgd door een ingehuurde atleet, Narcissus. Juichend ontvangt de opgeluchte senaat het overlijdensbericht en spreekt een damnatio memoriae (vervloeking der nagedachtenis) uit. Binnen drie jaar wordt de senaat echter door Septimius Severus gedwongen de titel 'Divus' (goddelijk) aan de door hen vervloekte Commodus toe te kennen.

Personen

Advertisement