Eeuwen: 19e eeuw · 20e eeuw · 21e eeuw
Decennia: 1920-1929 · 1930-1939 · 1940-1949
Jaren: < · 1931 · 1932 · 1933 · 1934 · 1935 · >
Calendar-nl.png Kalenders
Gregoriaanse kalender 1933
MCMXXXIII
Ab urbe condita 2686
Armeense kalender 1382

ԹՎ ՌՅՁԲ

Chinese kalender 4629 – 4630

己申 – 庚酉

Ethiopische kalender 1925 –1926
Hebreeuwse kalender 5693 – 5694
Hindoekalenders
- Vikram Samvat 1988 – 1989
- Shaka Samvat 1855 – 1856
- Kali Yuga 5034 – 5035
Iraanse kalender 1311 –1312
Islamitische kalender 1352 –1352
Kalender van 1933

Gebeurtenissen[bewerken | brontekst bewerken]

Hier staan alleen een aantal markante of belangrijke gebeurtenissen en langer durende ontwikkelingen vermeld. Voor een veel groter overzicht van de gebeurtenissen in 1933 kunt u de maandpagina's raadplegen:

januari - februari - maart - april - mei - juni - juli - augustus - september - oktober - november - december

Op 27 februari gaat het Rijksdaggebouw in vlammen op. Als dader wordt de Nederlander Marinus van der Lubbe aangewezen. De regering-Hitler maakt van de gelegenheid gebruik om verregaande maatregelen tegen de communisten te nemen. Later in het jaar wordt Van der Lubbe ter dood veroordeeld, maar zijn medeverdachten (Ernst Torgler en drie Bulgaarse communisten) krijgen vrijspraak. Zie: Rijksdagbrand
De verkiezingen voor de Rijksdag van 5 maart leveren een overwinning op voor de NSDAP, die 288 van de 647 zetels behaalt. Omdat de zetels van de communistische KPD niet worden meegeteld, is dit zelfs een absolute meerderheid. Met steun van de DVP krijgt hij een wet aangenomen die zijn regering dictatoriale bevoegdheden geeft.
Duitsland wordt op nationaal-socialistische wijze 'gelijkgeschakeld': De vakbonden worden opgeheven en vervangen door een nationaal-socialistisch Arbeitsfront, de andere partijen worden verboden of heffen zichzelf op, en ook in de kerk geldt het nationaal-socialistische gedachtegoed. Politieke gevangenen worden ondergebracht in concentratiekampen. Onder meer het eerste concentratiekamp Dachau was gebruiksklaar op 21 maart 1933.
Bestand:Antisemitisme Duitsland 1933.jpg

1 april: boycot van Joodse winkels in Duitsland. Op het bord: "Duitsers! Weert u! Koop niet bij Joden!"

  • Ook tegen de Joden worden in Duitsland maatregelen genomen. Joden worden uitgesloten van de ambtenarij, en hun mogelijkheden om hoger onderwijs te krijgen of als dokter of advocaat te werken worden ingeperkt. Vele Joden vluchten naar het buitenland, en de Volkenbond richt een orgaan op om zich met de Duitse vluchtelingen bezig te houden.
Op 1 april wordt een boycot van Joodse winkels en bedrijven gehouden. In de nacht voordien werd op de ruiten geschilderd: "Gevaar! Joodse winkel."
Bestand:1933-may-10-berlin-book-burning.JPG

10 mei: Boekverbranding

  • Boeken van communisme, joodse en andere het regime niet welgevallige schrijvers worden in Duitsland uit bibliotheken verwijderd en openbaar verbrand.
Een wet regelt de eventueel gedwongen sterilisatie van bepaalde ernstig zieken.
  • Het Japanse leger rukt verder op in China. Jehol wordt bij Mantsjoekwo gevoegd, en het Chinese leger wordt verdreven uit het gebied tot aan Peking. Ook elders heeft China problemen: Het 19e leger, onder leiding van Tsai Ting-kai, komt in opstand en verklaart de onafhankelijkheid voor de provincie Fukien.
Nadat de Volkenbond Japan als agressor aanwijst in het conflict met China, en een autonoom Mantsjoerije binnen China steunt, stapt Japan op 25 februari uit de Volkenbond.
  • Op het Nederlandse pantserschip Hr. Ms. De Zeven Provinciën breekt muiterij uit, naar aanleiding van de bezuinigingen. De gewelddadige wijze waarop de muiterij wordt neergeslagen (er wordt een bom op het dek gegooid) leidt tot protesten.
  • Colombia en Peru komen tot een kleine oorlog rond het bezit van de stad Leticia, maar stemmen uiteindelijk beide toe in arbitrage.
  • In augustus vernietigt het Irakese leger, onder toezicht van de Britten, tientallen Assyrische dorpen en vermoordt daarbij duizenden Assyriërs.
  • De onderhandelingen op de Ontwapeningsconferentie verlopen moeizaam. Eén van de belangrijkste geschilpunten is de Duitse wens tot 'bewapeningsgelijkheid': Duitsland wil dat het dezelfde recht op bewapening krijgt als andere landen. Frankrijk staat hier negatief tegenover, zeker als dit door bewapening van Duitsland, en niet ontwapening van de andere landen zal gebeuren. De problemen om deze 'bewapeningsgelijkheid' te krijgen brengen Duitsland ertoe om op 14 oktober uit de conferentie en de Volkenbond te stappen. Het internationale politieke klimaat staat ook niet naar ontwapening: landen als de Verenigde Staten, het Verenigd Koninkrijk en Japan maken plannen om hun marinevloot uit te breiden.
  • In Siam draait koning Prajadiphok door middel van een staatsgreep de constitutionele hervormingen terug, maar later in het jaar vindt een liberale tegenstaatsgreep plaats.
  • Verkiezingen in Spanje leveren een ruk naar rechts op. De anarchisten proberen in december een revolutie, die echter faalt.

Zie verder:

Muziek[bewerken | brontekst bewerken]

Geboren[bewerken | brontekst bewerken]

januari
februari
maart
april
mei
juni
juli
augustus
september
oktober
november
december

Overleden[bewerken | brontekst bewerken]

januari
februari
maart
april
mei
juni
juli
augustus
september
oktober
november
december
Community content is available under CC-BY-SA unless otherwise noted.